Krótka odpowiedź: pod hasłem „materac rehabilitacyjny” kryją się dwie różne rzeczy. Dla osoby leżącej lub zagrożonej odleżynami potrzebny jest materac przeciwodleżynowy (statyczny albo zmiennociśnieniowy), czyli wyrób medyczny, który warto dobrać z lekarzem lub pielęgniarką i na który można dostać dofinansowanie NFZ na podstawie zlecenia. Dla osoby sprawnej, która sama wstaje i zmienia pozycję w nocy, zwykle wystarczy dobry materac do spania: średnio twardy lub twardy, stabilny, o odpowiedniej wysokości i z pokrowcem do prania.
Rodziny często szukają „materaca rehabilitacyjnego”, gdy rodzic wraca ze szpitala, gorzej się porusza albo skarży się na plecy. Od tego, w której z tych sytuacji jesteście, zależy, czy szukać w sklepie medycznym, czy w zwykłym sklepie z materacami. Ten tekst pomaga to rozróżnić. Piszemy wprost: materace z naszego sklepu należą do drugiej grupy i nie są materacami przeciwodleżynowymi dla osób leżących.
Dwa znaczenia hasła „materac rehabilitacyjny”
- Materac przeciwodleżynowy (wyrób medyczny): dla osób, które większość doby spędzają w łóżku, mają ograniczoną możliwość samodzielnej zmiany pozycji lub już mają odleżyny. Jego zadaniem jest rozkładanie lub okresowe zmienianie nacisku na skórę.
- Materac ortopedyczny do domu: potocznie tak nazywa się dobrze podpierający materac do codziennego spania. Jest przeznaczony dla osób sprawnych, w tym seniorów, którzy chcą wygodnie spać i łatwo wstawać. Słowa „ortopedyczny” czy „medyczny” w nazwie handlowej nie oznaczają, że to wyrób medyczny.
Materace przeciwodleżynowe: statyczne i zmiennociśnieniowe
Materace przeciwodleżynowe dzielą się na dwie główne grupy:
- Statyczne: najczęściej z pianki o wysokiej specyfikacji, czasem kształtowanej lub wielowarstwowej. Rozkładają ciężar ciała na większej powierzchni. Nie potrzebują zasilania.
- Dynamiczne (zmiennociśnieniowe): zbudowane z komór powietrznych, które pompa na zmianę napełnia i opróżnia, dzięki czemu nacisk na dane miejsce ciała okresowo się zmniejsza. Stosuje się je zwykle przy wyższym ryzyku albo przy istniejących odleżynach.
Brytyjskie wytyczne NICE (CG179) zalecają materac z pianki o wysokiej specyfikacji dla dorosłych z wysokim ryzykiem odleżyn, a przy istniejących odleżynach, gdy to nie wystarcza do odciążenia, rozważenie powierzchni dynamicznej. Odradzają też standardowe materace piankowe u osób z odleżynami (NICE, Pressure ulcers: prevention and management).
O tym, jaki typ jest potrzebny, nie powinien decydować sklep, tylko ocena ryzyka odleżyn przeprowadzona przez lekarza lub pielęgniarkę. Materac to zresztą tylko część profilaktyki: równie ważne są regularna zmiana pozycji, pielęgnacja skóry i odżywienie.
Dofinansowanie z NFZ: jak to działa
Materace przeciwodleżynowe znajdują się na liście wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Ministerstwo Zdrowia). W skrócie:
- zlecenie wystawia uprawniona osoba, najczęściej lekarz, ale według NFZ także m.in. pielęgniarka lub fizjoterapeuta, w zakresie swoich uprawnień,
- zlecenie musi zostać potwierdzone, co zwykle robi już osoba wystawiająca, a jeśli nie, oddział NFZ,
- wyrób kupuje się w sklepie medycznym lub aptece, która ma umowę z NFZ,
- NFZ finansuje wyrób do wysokości limitu określonego przez ministra zdrowia; przy droższym modelu dopłaca się różnicę, a każda placówka z umową musi mieć w ofercie co najmniej jeden wyrób w cenie limitu (NFZ, zaopatrzenie w wyroby medyczne).
Szczegółowe warunki, czyli kto jest uprawniony, jak często przysługuje materac i jaka jest aktualna kwota limitu, określa rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Ponieważ przepisy się zmieniają, potwierdź je u lekarza, w oddziale NFZ lub na infolinii NFZ (800 190 590). Zwykły materac do spania, także nasz, nie podlega takiemu dofinansowaniu.
Porównanie: materac przeciwodleżynowy a materac do domu
| Cecha | Materac przeciwodleżynowy | Dobry materac ortopedyczny do domu |
|---|---|---|
| Dla kogo | Osoby leżące, z ograniczoną zmianą pozycji, z odleżynami lub wysokim ryzykiem | Osoby sprawne, w tym seniorzy, którzy sami wstają i obracają się w nocy |
| Zadanie | Odciążanie skóry i tkanek, profilaktyka lub wspomaganie leczenia odleżyn | Wygodny sen, stabilne podparcie, łatwe wstawanie |
| Budowa | Pianka wysokiej specyfikacji albo komory powietrzne z pompą | Sprężyny kieszeniowe, pianki, kokos, lateks |
| Kto dobiera | Lekarz lub pielęgniarka po ocenie ryzyka | Sam kupujący, wg wagi, pozycji snu i wysokości łóżka |
| Status | Wyrób medyczny | Zwykły materac do spania |
| Dofinansowanie NFZ | Możliwe na zlecenie, do wysokości limitu | Nie |
Kiedy wystarczy dobry materac do domu
Jeśli rodzic chodzi, sam wstaje z łóżka i w nocy zmienia pozycję, materac przeciwodleżynowy zwykle nie jest potrzebny, a sztywna pianka czy szum pompy mogą wręcz pogorszyć komfort snu. Wtedy warto szukać materaca, który:
- ma twardość H3–H4 dobraną do wagi: zbyt miękki utrudnia obracanie się i wstawanie, zbyt twardy uciska barki i biodra,
- ma stabilną krawędź, na której można pewnie usiąść przed wstaniem,
- razem z łóżkiem daje wysokość, przy której siedząc na brzegu, stopy stoją płasko na podłodze; więcej o tym w poradniku łóżko dla seniora,
- dobrze się wentyluje i ma zdejmowany pokrowiec do prania,
- ma dopuszczalne obciążenie wyraźnie wyższe niż waga użytkownika.
Przy bólu pleców dobór materaca też ma znaczenie, ale materac nie zastąpi rehabilitacji. Co mówią badania o twardości, opisujemy w artykule jaki materac na ból kręgosłupa. Gdy ból jest silny, nowy albo pojawia się po upadku, zacznij od lekarza lub fizjoterapeuty.
Natural Ortho Senior: gdzie pasuje, a gdzie nie
W naszym sklepie dla sprawnych seniorów przygotowaliśmy materac Natural Ortho Senior H3/H4. Słowo „Medyczny” w jego nazwie to nazwa handlowa: nie jest to wyrób medyczny ani materac przeciwodleżynowy. Najważniejsze dane:
- dwustronna twardość: H3 (średnio twardy) i H4 (twardy),
- 24 cm wysokości, 7-strefowe sprężyny kieszeniowe (272 szt./m², formatka 18 cm), wkład kokosowy, pianki PRO i T25 PRO,
- zdejmowany pokrowiec Natural Max Prestige do prania, system mikrowentylacji, materiały z certyfikatem OEKO-TEX®,
- dopuszczalne obciążenie do 100 kg na osobę,
- 5 lat gwarancji (pakiet o wartości 399 zł), 30 dni testu w domu, wysyłka z wniesieniem możliwa nawet w 24 godziny, darmowa dostawa przy płatności online.
Dla kogo NIE jest: dla osób leżących, z odleżynami lub z wysokim ryzykiem ich powstania, bo tu potrzebny jest materac przeciwodleżynowy dobrany z personelem medycznym. Nie jest też dla osób ważących ponad 100 kg ani dla kogoś, kto lubi wyraźnie miękkie spanie (H2). Inne modele znajdziesz w kolekcji materace dla seniorów.
Najczęstsze pytania
Czym różni się materac rehabilitacyjny od ortopedycznego?
W praktyce „rehabilitacyjnym” nazywa się zarówno materace przeciwodleżynowe dla osób leżących, jak i zwykłe, dobrze podpierające materace do domu. Kluczowe pytanie brzmi: czy osoba sama zmienia pozycję i wstaje. Jeśli nie, potrzebny jest materac przeciwodleżynowy.
Czy NFZ dofinansuje materac przeciwodleżynowy?
Tak, materace przeciwodleżynowe są na liście wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. NFZ finansuje je do wysokości limitu, a różnicę w cenie dopłaca pacjent. Aktualne warunki i kwotę potwierdź u lekarza lub w NFZ.
Materac statyczny czy zmiennociśnieniowy?
To decyzja dla lekarza lub pielęgniarki po ocenie ryzyka odleżyn. Ogólnie materace dynamiczne (zmiennociśnieniowe) stosuje się przy wyższym ryzyku lub istniejących odleżynach, gdy pianka nie wystarcza do odciążenia.
Czy zwykły materac może zapobiec odleżynom?
U osoby leżącej nie należy na to liczyć. Zwykły materac do spania, nawet bardzo dobry, nie jest projektowany do profilaktyki odleżyn. U osób sprawnych, które same się obracają, ryzyko jest znacznie mniejsze.
Jaki materac po powrocie seniora ze szpitala?
Zapytaj lekarza prowadzącego lub pielęgniarkę przy wypisie, czy potrzebny jest materac przeciwodleżynowy i ewentualnie zlecenie. Jeśli rodzic chodzi i sam wstaje, zwykle wystarczy dobry materac H3–H4 o odpowiedniej wysokości.
Podsumowanie
Zanim kupisz „materac rehabilitacyjny”, odpowiedz na jedno pytanie: czy ta osoba sama zmienia pozycję i wstaje z łóżka? Jeśli nie, szukaj materaca przeciwodleżynowego w sklepie medycznym, dobierz go z lekarzem lub pielęgniarką i zapytaj o zlecenie NFZ. Jeśli tak, potrzebujesz po prostu dobrego materaca do domu: H3–H4, stabilnego, o właściwej wysokości, z pokrowcem do prania i z możliwością testu w domu.